HỎI – ĐÁP GIỮA THẦY THUỐC NHÂN DÂN & SƯ TUỆ ĐỨC

Kính gửi Bác – một vị Thầy thuốc Nhân dân có tâm và trách nhiệm với cộng đồng,

Sau thời gian thanh lọc, sư cảm nhận Bác vẫn còn những ưu tư, trăn trở liên quan đến thân – tâm – bệnh – chữa lành, và vai trò của người thầy thuốc trong bối cảnh hiện nay. Với tinh thần chia sẻ, gợi mở và đồng hành, sư xin được đáp lại từng câu hỏi của Bác dưới dạng hỏi–đáp, để dễ đọc, dễ quán chiếu.

1. TTND hỏi:

Vì sao đã hiểu vô thường mà lòng vẫn vấn vương?

Sư đáp:
Nhiều người biết vô thường như một khái niệm, như kiến thức học được, nhưng chưa thực sự thấy vô thường bằng tuệ giác (wisdom of direct insight). Đây chỉ là biết chứ chưa thấy sâu, chưa liễu ngộ vô thường.

Khi chưa thấy, tâm vẫn còn bám vào ký ức, tiếc nuối, lo lắng cho tương lai. Nhưng khi thật sự thấy sâu sắc hay liễu ngộ vô thường (anicca), tâm tự buông những gì không thể giữ. Khi ấy, lòng không còn bị trói buộc bởi được–mất, hơn–thua.

Người sống với tuệ giác vô thường có thể an trú trong từng khoảnh khắc hiện tại (present moment); và hạnh phúc đi cùng họ một cách tự nhiên, như bóng không rời hình.

2. TTND hỏi:

Vô thường không còn là khẩu hiệu để nói mà là một công án thiền để sống đúng không?

Sư đáp:
Vô thường không phải để lặp lại bằng ngôn từ, mà để sống và để thấy.

Không cần đi tìm một điều gì đặc biệt, cũng không cần cố tạo ra một trạng thái “mà mình muốn thấy”. Những nỗ lực ấy chỉ làm tăng thêm vọng tưởng (wrong perception, mental fabrication, illusory construct).

Cách thực tập thiết thực nhất là:

Bắt kiết già, thế tọa sen như Phật ngồi, ngồi yên, lưng thẳng, bất động đủ lâu.
Quán sát những gì đang diễn ra nơi thân và tâm:
- Cơn đau,
- Cảm giác,
- Cảm thọ,
- Những ý nghĩ đến rồi đi, sinh rồi diệt, mạnh rồi nhẹ, nhẹ rồi mạnh, tất cả đều không theo ý mình.

Từ đó, hành giả trực tiếp thấy:

Không có gì mình thật sự kiểm soát hay làm chủ được.
Thân này, cảm giác này, ý nghĩ này đều vô thường, vô ngã (impermanent, non-self).

Thấy được như vậy, tâm tự lặng và hành giả tự buông.
Sự buông bỏ không còn là cố gắng, mà xảy ra một cách tự nhiên:

Buông vọng tưởng, buông những ý niệm sai lầm về thường, ngã, thọ mạng;
Dần dần buông bỏ gánh nặng hành trang cuộc đời,
Buông bỏ những nhu cầu không thật sự cần thiết –
từ ăn, mặc, ở, đi lại…
Và lòng vẫn nhẹ, an và đủ (light, peaceful, and sufficient).

3. TTND hỏi:

Tại sao biết thiện – ác, lợi – hại mà người ta vẫn không dừng điều ác – bất thiện?

Sư đáp:
Ai cũng từng nghe rằng:

Mỗi suy nghĩ, lời nói, hành động bất thiện đều gây hại cho tự thân, xã hội và cộng đồng.
Mỗi suy nghĩ, lời nói, hành động thiện lành nuôi dưỡng sức khỏe, bình an và hạnh phúc.

Nhưng người ta vẫn không dừng vì:

Tập khí tham, sân, si đã ăn sâu nhiều đời.
Trí tuệ chưa đủ chín, chánh niệm (mindfulness) chưa đủ mạnh.
Tâm quen hướng ra ngoài để tìm nguyên nhân, đối tượng đổ lỗi, thay vì quay về soi chiếu chính mình.

Kẻ thù đích thực không nằm bên ngoài, mà nằm ngay trong mỗi người: tham, sân, nghi, cố chấp, ích kỷ, ngã mạn…

Nếu không nhận diện và chuyển hóa, những yếu tố này sẽ âm thầm bào mòn thân–tâm, dẫn đến bệnh tật và khổ đau.

4. TTND hỏi:

Thân này có thật sự là một “nhà thuốc bên trong” như Sư chia sẻ không?

Sư đáp:
Thân này – với khoảng 70 ngàn tỷ tế bào (70 trillion cells) – mỗi tế bào mang đầy đủ sự sống của vũ trụ trong một (all-in-one cell), là những “công dân” trong một hệ sinh thái tự nhiên nhiệm mầu, có khả năng tự điều chỉnh và tự cân bằng. Mỗi tế bào là anten, phát và nhận tín hiệu năng lượng từ môi trường.

Nhưng phần lớn chúng ta:

Không thương thân,
Không lắng nghe tín hiệu sớm,
Chỉ đến khi bệnh nặng, hoặc gần cuối đời, mới hối tiếc thì đã muộn.

Nếu mỗi ngày, chỉ vài phút trước khi ngủ và sau khi thức dậy, ta trở về:

Thở yên chánh niệm (mindful breathing),
Lắng nghe từng phần trong cơ thể,
Nhận ra sớm những dấu hiệu bất ổn,

thì đó đã là một phương thuốc quý giá (precious medicine).

Ví dụ, cơn sốt (fever) nhiều khi là cơ chế tự nhiên để cơ thể diệt viêm nhiễm. Nhưng chúng ta thường vội vàng đè nén triệu chứng bằng cách liền đưa thuốc từ ngoài vào, đi ngược trí tuệ tự nhiên của thân (innate wisdom of the body) mà không lắng nghe thông điệp bên trong.

5. TTND hỏi:

Vai trò của thầy thuốc bên ngoài và “bác sĩ bên trong” khác nhau thế nào?

Sư đáp:

Thuốc bên ngoài rất cần.
Bác sĩ bên ngoài vô cùng quan trọng – đặc biệt là những vị có tâm, tầm và trách nhiệm như Bác.

Nhưng nếu người bệnh không biết:

Sống đơn giản,
Ăn vừa đủ,
Ngủ nghỉ vừa đủ,
Sống chánh niệm, tiết thực,
Nuôi dưỡng tâm từ, bi, hỷ, xả (loving-kindness, compassion, joy, equanimity),

thì “bác sĩ bên trong” – hệ miễn dịch, nội tạng, trí tuệ tự nhiên của cơ thể – sẽ không được nâng đỡ.

Khi ấy, thuốc bên ngoài thường chỉ giải quyết phần ngọn, còn gốc rễ vẫn chưa được chuyển hóa.

6. TTND hỏi:

Cuối cùng, ta đang đi tìm gì bên ngoài trong khi sự sống đang diễn ra ngay trong ta?

Sư đáp:
Trái tim trong ta vẫn âm thầm đập từng giây từng phút, vay mượn đất trời và không khí để duy trì sự sống, nhưng ta ít khi dừng lại để lắng nghe.

Ta xa rời thiên nhiên, chạy theo văn minh và công nghệ, từ sáng sớm mở mắt đến khi đi ngủ lúc nào cũng điện thoại kế bên, thiếu gì cũng được nhưng không thể thiếu internet… Ta mải miết tìm kiếm, bận rộn, đo đạc, kiểm tra, mà quên mất:

Ngồi xuống,
Thở chậm lại,
Mỉm cười với từng hơi thở, từng nhịp tim,
Gửi tình thương vô điều kiện đến từng tế bào, từng cơ quan trong cơ thể.

Khi ta thực tập được điều đó:

Sự chữa lành từ bên ngoài của người thầy thuốc,
Và khả năng tự chữa lành từ bên trong của mỗi người,

sẽ gặp nhau, nâng đỡ nhau một cách rất đẹp (harmoniously).

Kết nối thiên nhiên – cơ thể – y học

Trước khi khép lại, sư xin kết nối thêm một điểm gần gũi với đời sống của người thầy thuốc, và là cội nguồn chữa lành sâu xa mà y học hiện đại ngày càng công nhận: thiên nhiên – bên ngoài và bên trong con người.

Khi một người:

Đặt bàn chân trần hôn nhẹ đất mẹ,
Đi bộ giữa rừng, tắm rừng, đón nắng ban mai,
Hay lặng nhìn hoàng hôn buông xuống,

thì cơ thể không chỉ cảm nhận sự dễ chịu. Lúc ấy:

Hệ thần kinh được điều hòa,
Nhịp tim và hơi thở tự nhiên chậm lại,
Hormone căng thẳng giảm,
Toàn bộ cơ thể bước vào trạng thái phục hồi (restorative state).

Khi hòa tan vào thiên nhiên, không còn quan sát với tâm kiểm soát, đo lường hay lo lắng, mà chỉ đơn thuần có mặt, cơ thể lập tức hân hoan, tràn đầy năng lượng khỏe và an lạc thật sự. Thiên nhiên bên ngoài và bên trong lúc ấy vận hành như một thể thống nhất – không sai lệch, không cưỡng ép, không cần can thiệp thô bạo.

Đối với người thầy thuốc và giới trí thức y khoa, đây không phải điều mơ hồ hay cảm tính. Đó là sự trở về với sinh lý học tự nhiên, với trí tuệ nguyên thủy của cơ thể (innate wisdom of physiology) – nơi mỗi tế bào biết rõ việc của mình khi con người ngừng lo lắng, ngừng nghi ngờ, ngừng sợ hãi.

Cơ thể chân thật không bao giờ biết nói dối. Chỉ là con người quá quen tin vào tín hiệu bên ngoài mà quên lắng nghe tín hiệu bên trong.

Khi người thầy thuốc giúp bệnh nhân kết nối lại với thiên nhiên, nhịp sinh học tự nhiên, sự tĩnh lặng và chánh niệm, thì:

Y học hiện đại không bị phủ nhận,
Mà được nâng đỡ,
Gặp lại gốc rễ của nghệ thuật chữa lành.

Sư tin rằng, khi khoa học – y học – và tuệ giác tự nhiên gặp nhau trên nền tảng khiêm cung và lắng nghe, lợi lạc không chỉ cho từng cá nhân, mà cho cả cộng đồng và môi trường sống.

Sư chúc mừng Bác đã có trải nghiệm thanh lọc nhịn khô 7T tốt đẹp, và xin tri ân Bác đã dành thời gian lắng nghe những chia sẻ này.

Nguyện cho Bác luôn có đủ sức khỏe, định lực và từ tâm để tiếp tục chăm sóc thân–tâm cho cộng đồng.

Nguyện cho mỗi chúng ta ngày càng thấy rõ hơn vô thường, khổ và vô ngã, để bớt vấn vương, sống sâu sắc và thảnh thơi hơn trong từng hơi thở, từng bước chân.

Kính,
Tuệ Đức
(Sư Rừng Gọi)

HỎI – ĐÁP GIỮA THẦY THUỐC NHÂN DÂN & SƯ TUỆ ĐỨC – RỪNG GỌI