MỘT TRƯỜNG HỢP ĐÁNG TIẾC TRONG HÀNH ĐẦU ĐÀ

Tỳ kheo Tuệ Đức (Sư Rừng Gọi)

Trong chuyến hành đầu đà vừa qua, đã xảy ra một tình huống khiến tôi suy ngẫm rất nhiều:
hai vị Tỳ‑kheo, dù cùng chí nguyện tu tập, đã không thể tiếp tục đồng hành, chỉ vì khác biệt quan niệm về một số điểm ở cách hiểu Luật Phật ở Tạng Luật Vinaya—những điểm mà trong Pāli Vinaya và chú giải Aṭṭhakathā không hề được xem là phạm giới.

Một trong những điểm bất đồng xoay quanh việc hái lá từ cây, cùng với lời phàn nàn về việc ngồi trên cỏ.
Ở một số nơi, tập tục địa phương cho rằng ngồi trên cỏ là “phạm giới”, à cho rằng việc hái lá — dù không làm hại đến sự sống của cây — cũng là một lỗi phải phát lộ (sám hối).
Tuy nhiên, khi đối chiếu lại Pācittiya 11 và Aṭṭhakathā, ta thấy rõ rằng chỉ khi phá hoại mầm sống (bīja)—tức hạt, mầm non, rễ non, hoặc phần có khả năng mọc thành cây mới—mới phạm giới.

Lá cỏ (grass blades) không phải bīja.
Do đó, việc hái lá, đi trên cỏ hay ngồi thiền trên cỏ hoàn toàn không phạm, không phải là lỗi cần sám hối.

Trong thực hành rừng truyền thống, nhiều vị Tỳ‑kheo, trong đó có tôi, thường ngồi thiền trên cỏ, chân trần chạm đất, quan sát thiên nhiên, hoặc hái một chiếc lá để ngửi, nhận diện cây thuốc.
Những hành động này, theo Vinaya Pāli, không vi phạm bất kỳ giới nào, vì không làm tổn hại mầm sống của cây.

Tuy nhiên, vì sự khác biệt trong quan niệm giữa các truyền thống và quốc độ, hai vị Tỳ‑kheo đã không tìm được tiếng nói chung.
Một vị giữ quan điểm theo tập tục địa phương; vị còn lại căn cứ vào Tam tạng Tipiṭaka và chú giải.
Sự không thống nhất này khiến hai vị phải chia tay giữa hành trình đầu đà, dù cả hai đều có tâm cầu đạo chân thành. Thật đáng tiếc.

Đây là một thực tế đáng buồn, cho thấy rằng:
• Khi tập tục địa phương được xem như Luật Phật Vinaya (Tạng Luật), rất dễ sinh hiểu lầm.
• Khi không vượt lên giới cấm thủ, khi không đối chiếu lại Pāli, sự hòa hợp Tăng đoàn có thể bị ảnh hưởng.
• Khi quan niệm chưa thông, những người cùng lý tưởng vẫn có thể phải rẽ đôi đường.

Dẫu vậy, sự việc này cũng là lời nhắc nhở nhẹ nhàng rằng:
Hòa hợp nhau, hoàn hợp Tăng không chỉ dựa trên giới luật, mà còn dựa trên sự hiểu biết, lắng nghe và khả năng soi chiếu lại nguồn gốc giáo pháp và vượt giới cấp thủ theo đúng tinh thần tứ y pháp và Kalama.

Cơ sở phân tích Vinaya: Pācittiya 11

I. Nguyên văn Pāli (theo Pātimokkha, Pācittiya 11)
“Bhikkhuṃ bījaṃ jānantaṃ jīvitindriyaṃ pariyādāya pācittiyaṃ.”

II. English Translation
“If a bhikkhu knowingly destroys the life‑principle of a plant seed (bīja), he commits a pācittiya offence.”

III. Bản dịch tiếng Việt
“Tỳ-kheo không phá hại thảo mộc. Nếu một vị Tỳ‑kheo cố ý phá hoại mầm sống (bīja) của thực vật, vị ấy phạm tác ác (pācittiya).”

IV. Giải thích theo Chú giải (Aṭṭhakathā)
Theo Aṭṭhakathā, mầm sống (bīja) là bất kỳ phần nào của thực vật có khả năng nảy mầm hoặc tái sinh, bao gồm:
• hạt (bīja)
• mầm non (aṅkura)
• rễ non (mūla‑bīja)
• đốt hoặc mắt mọc (nakhabīja / khandhabīja)
• bất kỳ phần nào mang nguyên lý sống, mạng sống (jīvitindriya)
Chỉ khi phá hoại phần có khả năng sinh trưởng, mới phạm Pācittiya 11.

V. Phạm vi áp dụng
1. Không phải mầm sống (not bīja)
Các phần sau không có khả năng nảy mầm, nên không thuộc phạm vi giới:
• lá (paṇṇa)
• lá cỏ (tiṇa‑paṇṇa)
• hoa (puppha)
• quả không còn hạt
• vỏ cây
• thân cây không có mắt mọc
• các phần đã rời khỏi cây và không thể tái sinh
2. Chỉ phạm khi phá hoại:
• hạt
• mầm
• rễ non
• đốt có khả năng mọc
• hoặc bất kỳ phần nào chứa mạng sống (jīvitindriya)

VI. Áp dụng vào các trường hợp thực tế
1. Đi hoặc ngồi trên cỏ (grass blades)
Không phạm.
• Lá cỏ không phải bīja.
• Không phá hoại mạng sống jīvitindriya.
• Đức Phật và nhiều vị A‑la‑hán từng ngồi dưới gốc cây, trên đất, trên cỏ.
→ Ngồi thiền trên cỏ, chân trần chạm đất như tôi thường làm là hoàn toàn phù hợp Vinaya Luật Phật.
2. Hái lá để làm thuốc hoặc nhận diện cây hay tỉa cành
Không phạm.
Miễn không làm tổn hại mầm sống, sau hành động ấy thì cây vẫn phát triển như con người cắt móng, cắt tóc.
3. Ăn lá, rau, thảo dược
Không phạm.
Các phần ăn được không nhỗ tận gốc (not uproot) thì không phải phá huỷ mầm sống bīja, không phá hại thảo mộc.
4. Ngửi hoa, lá, thảo dược
Không phạm.
Ngửi không phá hoại bất kỳ phần nào của cây.

VII. Kết luận
Pācittiya 11 chỉ áp dụng khi Tỳ‑kheo cố ý phá hoại mầm sống (bīja), phá hoại sự sống của thảo mộc, thực vật.
Cỏ, lá, hoa, rau, thảo dược và các phần không có khả năng nảy mầm như móng, tóc con người → không phải mầm sống bīja hay mạng sống.
Do đó: đi trên cỏ, ngồi trên cỏ, hái lá thuốc, ăn lá, ngửi lá → đều không phạm 227 giới.

Có những chia tay không vì thiếu thương, mà vì những quan niệm chưa kịp sáng.
Và đôi khi, chỉ một chiếc lá cỏ cũng đủ soi lại cả một lối mòn trong tâm ý.

Khi ta đủ lắng để thấy rõ đâu là giáo pháp, đâu là tập tục; đủ khiêm cung để học lại từ sự thật; và đủ từ bi để không trách ai vì những điều chưa thông… thì mỗi bước chân trên cỏ, mỗi hơi thở giữa rừng, đều trở thành con đường đưa ta trở về với sự hòa hợp và tự do đích thực.

Giới luật được hành trì để đem lại sự an toàn và tự do — để giữ tâm thanh tịnh, đi vào định sâu và làm cho trí tuệ lớn phát sinh. Giới không phải để chấp thủ hay đánh mất tự do. Tâm (citta) và tác ý (manasikāra) mới là nền tảng đích thực.

Chúng ta học và thực hành Chánh Pháp một cách đúng đắn, vì sự an lành của từng tế bào nơi thân thể và sự hòa hợp của môi trường chung quanh. Được dẫn dắt bởi tinh thần Kalama, chúng ta không bám víu vào bất cứ điều gì, mà nuôi dưỡng trí tuệ, tự do và lòng từ bi vì lợi ích của tất cả.