THƯ GỬI NGÀI TỔNG BÍ THƯ, CHỦ TỊCH NƯỚC TÔ LÂM VỀ VIỆC TÔ ĐIỂM “KHU RỪNG TÂM THỨC” BẰNG HẠNH PHÚC QUỐC DÂN VÀ ĐẠO ĐỨC TỈNH THỨC

Kính gửi Ngài Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm,

Từ một góc rừng xanh tĩnh lặng, bằng tâm thế của một người tu học Phật pháp và một người dân nặng lòng với quê hương, Sư xin gửi đến Ngài lời chào trân trọng, cùng lời cầu chúc sức khỏe, bình an và sáng suốt trên con đường phụng sự đất nước.

Thời gian qua, nhân dân cả nước đã chứng kiến những nỗ lực và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Ngài với nhiều nghị quyết quan trọng được ban hành nhằm tạo ra những bước chuyển động quyết liệt cho đất nước trong giai đoạn vươn mình ở kỷ nguyên mới.

Có những việc của đất nước được nhìn bằng những con số rất lớn: tăng trưởng, tiền thu thuế, đầu tư, hạ tầng, năng suất, hiệu quả quản trị… Nhưng sâu thẳm hơn thế, vẫn có những điều khó đo lường bằng số liệu nhưng lại quyết định cốt cách và linh hồn của một dân tộc:

• Con người có đang thực sự sống hạnh phúc hơn không?

• Tâm thức có bớt đi những tham đắm, lo âu và sợ hãi?

• Bạo lực trong suy nghĩ có dần được chuyển hóa?

• Chúng ta có biết sống thật lòng, mở lòng thương nhau và tử tế với nhau hơn không?

• Mỗi người có biết tự làm chủ cảm xúc, biết dừng lại trước điều bất thiện và dành thời gian để thấu hiểu, vỗ về chính mình?

Đó là lý do Sư xin được sẻ chia với Ngài một góc nhìn từ ánh sáng Phật pháp và từ những năm tháng gắn bó với thiên nhiên, giáo dục cùng cộng đồng và phụng hiến chúng sinh. Một đất nước muốn phát triển trường tồn không chỉ cần một nền kinh tế vững mạnh, mà còn cần một nền tảng đạo đức sâu sắc và đời sống tinh thần lành mạnh. GDP hay tiền thu thuế có thể cho biết một nền kinh tế đang lớn lên, nhưng chỉ có hạnh phúc và sự an yên của người dân mới trả lời trọn vẹn câu hỏi: con người đang thực sự sống ra sao trong sự phát triển ấy.

KHU RỪNG TRONG MỖI CON NGƯỜI VÀ HỆ MIỄN DỊCH TÂM THỨC

Trong Phật giáo có hai pháp được gọi là Lokapāla Dhamma – hai pháp hộ trì thế gian:

• Hiri – Tàm: Biết hổ thẹn với điều bất thiện.

• Ottappa – Quý: Biết e ngại hậu quả của điều bất thiện.

Đây là một thứ “hệ miễn dịch đạo đức” rất sâu. Một xã hội nếu chủ yếu dựa vào luật lệ và sự giám sát từ bên ngoài thì sẽ phải không ngừng xây dựng thêm những cơ chế kiểm soát — vừa vất vả, tốn kém, mà hiệu quả vẫn có giới hạn. Nhưng một xã hội biết giáo dục và nuôi dưỡng Tàm và Quý thì mỗi con người dần hình thành một “người giám sát” ngay bên trong chính mình. Khi ấy, người ta giữ mình không chỉ vì sợ bị phát hiện hay sợ hình phạt, mà bởi không nỡ làm điều sai, biết hổ thẹn với chính mình và thấu hiểu sâu sắc luật nhân quả.

Quan sát sâu hơn vào đời sống sinh học và tâm thức, từ những trải nghiệm thực chứng đến những khám phá khoa học ngày càng sâu sắc về mối liên hệ mật thiết giữa tâm trí và cơ thể, chúng ta có thể nhận ra một quy luật rất rõ ràng: mỗi khi một ý niệm bất thiện, một ngọn lửa tham lam, sân hận, ngã mạn hay nghi kỵ mống khởi trong tâm, không chỉ đời sống đạo đức bị tổn thương mà ngay cả thân thể vật lý cũng gánh chịu hệ lụy. Lục phủ ngũ tạng, từng tế bào bên trong cơ thể bỗng chốc bị co thắt, mất đi sự hài hòa bởi những rung động năng lượng đầy căng thẳng và độc hại, làm gia tăng nguy cơ bệnh tật và đột quỵ. Những trạng thái căng thẳng kéo dài ấy bào mòn sự cân bằng tự nhiên, làm tổn hại sức khỏe tinh thần, các mối quan hệ và chất lượng đời sống.

Vì vậy, việc thực hành thanh lọc tâm ý qua giáo dục đạo đức ứng dụng không đơn thuần là một câu chuyện giáo điều hay tâm linh xa vời. Đó là hành trình học cách quay về nhận diện những gì đang diễn ra trong chính mình, thôi không tiếp tục nuôi dưỡng tham, sân, bạo lực và ngã mạn, để từ đó cội nguồn an vui và hạnh phúc vững bền mới có cơ hội hiển lộ.

Thật ra, kẻ thù lớn nhất và nguy hiểm nhất của mỗi con người chưa bao giờ nằm ở bên ngoài, mà chính là những bất thiện tâm đang âm thầm lớn lên trong nội tâm. Khi thấu tỏ được điều ấy, ta không còn cần phải đi tìm một ai để chiến thắng; việc cần làm trước hết là chiến thắng chính mình — bằng sự tỉnh thức, hiểu biết, lòng từ bi và khả năng buông bỏ trọn vẹn.

Mỗi người chúng ta đều có một “khu rừng tâm thức”. Trong khu rừng ấy có ánh sáng và bóng tối, có hạt giống của phiền não nhưng cũng có tình thương, trí tuệ và sự biết ơn. Một đất nước cũng vậy. Nếu chúng ta chỉ chăm lo xây dựng những công trình bên ngoài mà quên chăm sóc, tô điểm khu rừng bên trong con người, thì những thành tựu vật chất dù lớn đến đâu cũng không thể đem lại bình an lâu dài và hạnh phúc vững bền.

Bởi vậy, Sư rất mong giáo dục tương lai không chỉ dạy trẻ em cách để thành công, mà còn dạy các em cách sống tử tế; cách quan sát tâm mình để nhận diện những bất an, sợ hãi; cách biết dừng lại và nuôi dưỡng lòng trắc ẩn. Như trong thư trước đây tôi đã gửi Ngài cho thấy rõ việc đưa Thiền và Giáo dục đạo đức ứng dụng vào đời sống và trường học, phù hợp với tinh thần xây dựng văn hóa hòa bình, không bạo lực và phát triển con người toàn diện là một hướng đi thiết thực cho hành trình ấy.

TỪ KHU RỪNG TÂM THỨC ĐẾN KHU RỪNG VĂN HÓA

Càng đi sâu vào rừng, càng hiểu rừng, Sư càng nhận ra một điều rất giản dị: Muốn bảo vệ một khu rừng bên ngoài, trước hết con người cần học cách bảo vệ khu rừng bên trong mình.

Năm xưa, cố Thủ tướng Phan Văn Khải đã từng thay mặt Việt Nam ký cam kết thực hiện 6 nguyên tắc của Tuyên ngôn UNESCO về “Văn hóa Hòa bình và Không bạo lực”. Đó là lời khẳng định về một quốc gia tôn trọng sự sống và vươn tới sự hòa hợp. Khi bên trong biết đủ và ý thức về sự tương tức trong tổng hoà các mối quan hệ lên nhau, con người bắt đầu biết cúi xuống trước một dòng sông, một thân cây, một khoảng trời, một không gian xanh. Bảo tồn thiên nhiên và xây dựng đạo đức xã hội, vì thế, chưa bao giờ là hai câu chuyện tách rời.

Đó cũng là lý do Sư nhớ lại những trăn trở của cố Giáo sư Hà Đình Đức – người con ưu tú của Hà Nội mà Sư có nhân duyên gặp gỡ từ đầu năm 2011, cách đây hơn 15 năm. Trong những câu chuyện về Hồ Gươm (Hồ Hoàn Kiếm), về cụ Rùa hay về nguồn nước sạch và các mảng xanh, Giáo sư Hà Đình Đức luôn mang nặng một nỗi niềm thiết tha bảo vệ hồn thiêng sông núi và di sản thiên nhiên. Những trăn trở ấy chính là nhịp cầu soi chiếu cho thái độ ứng xử của chúng ta trước không gian văn hóa hôm nay, đặc biệt là tại Hồ Hoàn Kiếm.

XIN GIỮ CHO HỒ HOÀN KIẾM MỘT KHOẢNG THỞ

Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là một mặt nước phẳng lặng giữa lòng Hà Nội. Đó là ký ức văn hóa, là không gian lịch sử, và sâu thẳm hơn thế, là biểu tượng của một câu chuyện rất đẹp trong tâm thức người Việt: Thanh gươm được trao để bảo vệ non sông, rồi cuối cùng được trả lại.

Chính chữ “Trả” ấy làm nên chiều sâu đặc biệt của Hồ Hoàn Kiếm:

• Từ một thanh gươm đến một mặt hồ.

• Từ chiến thắng đến hòa bình.

• Từ nắm giữ đến buông bỏ.

Bởi vậy, khi suy nghĩ về những ý tưởng kiến trúc mới quanh Hồ Gươm, Sư chỉ xin được góp một tiếng nói nhỏ: Xin hãy thật thận trọng với những gì được đặt thêm vào không gian này.

Khải Hoàn Môn, xét về nguồn gốc văn hóa phương Tây, thường gắn liền với tinh thần chinh phạt, quyền lực và sự vinh danh chiến thắng. Đặt một cấu trúc mang tinh thần uy quyền ấy vào một không gian biểu trưng cho sự buông bỏ và trả gươm sẽ tạo nên một độ lệch pha lớn về ý nghĩa văn hóa và ký ức lịch sử. Lòng dân đã rõ: Hồ Gươm của hôm nay không thực sự cần thêm một biểu tượng của sự chinh phục; nếu cần, xin hãy gìn giữ nơi đây như một biểu tượng của hòa bình, văn hiến và lòng biết ơn.

Không phải cứ một công trình hoành tráng hơn là một nền văn hóa được tôn vinh hơn. Đôi khi, giá trị lớn nhất của một không gian lại nằm ở những gì chúng ta biết giữ lại — và những gì chúng ta đủ tỉnh thức để không xây thêm.

Có những khoảng trống không phải là thiếu thốn. Có những khoảng lặng chính là di sản. Giữa nhịp sống hiện đại, đôi khi chỉ cần một không gian lặng lẽ, trong sạch và xanh ngắt là đất nước đã đủ có được sự an yên, hạnh phúc chân thật để mỉm cười, ăn mừng rồi.

NẾU CẦN MỘT BIỂU TƯỢNG MỚI, HÃY GỢI MỞ VỀ “BÁO ÂN”

Trong ký ức lịch sử Hà Nội, Chùa Báo Ân từng là một dấu ấn văn hóa đặc biệt bên Hồ Gươm vào thế kỷ XIX. Nếu một ngày người Việt muốn tìm kiếm một ý tưởng biểu tượng cho thời đại mới, Sư xin mạnh dạn gợi mở một hướng suy tưởng:

Nếu Tháp Bút gợi nhắc văn chương và trí tuệ, Tháp Rùa gợi nhắc lịch sử và truyền thuyết, thì ý tưởng Tháp Báo Ân, nếu được nghiên cứu nghiêm túc, sẽ mở ra một chiều kích sâu sắc về lòng biết ơn. Sự hiện diện của Tháp Báo Ân chắc chắn sẽ tạo thành một “bộ tam” hoàn chỉnh cùng với Tháp Bút và Tháp Rùa, đem đến sự cân bằng và hài hòa văn hiến cho vùng đất Thăng Long.

Bởi lẽ, công trình kiến trúc ấn tượng nhất của thời đại hôm nay không hẳn là công trình đồ sộ nhất về khối lượng, mà phải là công trình thể hiện sâu sắc nhất đạo lý uống nước nhớ nguồn: biết ơn Tổ tiên, các anh hùng dân tộc, các bậc tinh hoa của đất nước, và biết ơn cả thiên nhiên, sự sống đang hiện hữu. Đó là biểu tượng nhắc nhở mỗi chúng ta phải sống sao cho xứng đáng.

Và sẽ trọn vẹn biết bao nếu Tháp Báo Ân kiêm luôn chức năng điểm giờ. Tiếng chuông, tiếng trống vang lên đều đặn giữa lòng Thủ đô sẽ trở thành một dấu ấn âm thanh độc đáo của Hồ Gươm. Những âm vang trầm hùng và thanh tịnh ấy không chỉ báo mốc thời gian, mà còn đánh thức sự tỉnh giác, lan tỏa bình an vào nhịp sống hằng ngày.

Sống thế nào để thế hệ mai sau mỗi khi nghe hồi chuông ấy cũng có thể cảm nhận và biết ơn chúng ta – đó mới là thứ di sản thâm sâu và bền vững hơn mọi tầng bê tông hay khối đá.

MỞ RỘNG CON ĐƯỜNG CHỮA LÀNH THUẬN TỰ NHIÊN VÀ Y TẾ TOÀN DIỆN

Thưa Ngài, bên cạnh giáo dục và môi trường, một trăn trở lớn khác trong tâm huyết của Sư – điều mà Sư từng có duyên gửi gắm đến Ngài cũng như gửi  đến Bộ trưởng bộ Y tế gần đây – là mong mỏi Ngài và nhà nước cùng Bộ trưởng Bộ y tế quan tâm mở rộng tầm nhìn cho hệ thống y tế nước nhà.

Bên cạnh những tiến bộ không thể chối cãi của Tây y, nếu nền y tế nước nhà biết trân trọng, cởi mở và tạo hành lang cho các phương pháp chữa lành thuận tự nhiên, dinh dưỡng thanh lọc, nhịn ăn khoa học và kích hoạt cơ chế tự thực bào (autophagy) — khám phá từng đạt giải Nobel Y sinh 2016 — thì đó sẽ là phước đức vô lượng cho nhân dân. Đây là những hướng đi mà ngay cả các trung tâm nghiên cứu y khoa hàng đầu thế giới như Bệnh viện Johns Hopkins (Hoa Kỳ) cũng đã ghi nhận về giá trị của nhịn ăn gián đoạn trong việc hỗ trợ điều trị và ngưng nuôi dưỡng tế bào bệnh bằng chế độ dinh dưỡng bất hợp lý.

Việc cho phép y tế thuận tự nhiên và chăm sóc sức khỏe chủ động được song hành, bổ trợ cho y tế hiện đại sẽ giúp người dân có thêm một con đường cứu cánh hiền hòa trước các bệnh mạn tính và hiểm nghèo. Khi mỗi người có niềm tin đúng đắn vào khả năng tự chữa lành diệu kỳ của cơ thể — điều mà hàng ngàn “người thương” hữu duyên qua chương trình Thanh lọc 7T Rừng Gọi đã thực chứng và chia sẻ về sự hồi sinh của mình — chúng ta không chỉ giảm bớt gánh nặng thuốc men cùng chi phí xã hội, mà còn mang lại niềm tin và sự an tâm sâu sắc cho mỗi gia đình Việt Nam.

KHU RỪNG CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO

Thưa Ngài,

Người lãnh đạo cũng giống như người chăm sóc một khu rừng. Không thể bắt từng chiếc lá phải xanh bằng mệnh lệnh hay áp lực. Muốn rừng xanh phải chăm đất, muốn xã hội lành mạnh phải chăm sóc tâm con người.

Và trước hết, người chăm sóc khu rừng quốc gia cũng cần có một khu rừng tâm thức bình an trong chính mình. Khi người lãnh đạo có thể dung hòa uy nghiêm với từ bi, kỷ cương với lòng nhân, an ninh với sự tin cậy, thì những giá trị ấy sẽ tự nhiên lan tỏa xuống toàn bộ máy và ra xã hội. Một đất nước mạnh không phải là đất nước khiến người dân sống trong sợ hãi, mà là nơi người dân có thể sống ngay thẳng, tự do, bớt đi những bất an từ trong tâm trí; nơi cán bộ, mỗi người dân có thể sáng tạo, tự giác làm điều đúng mà không cần ai thúc ép.

Nếu có một ước nguyện nhỏ gửi đến Ngài trong mùa An cư này, Sư xin nguyện rằng:

• Việt Nam không chỉ trở thành một quốc gia phát triển, mà trở thành một quốc gia biết sống hạnh phúc đích thực.

• Không chỉ mạnh hơn, mà nhân ái hơn, tử tế hơn.

• Không chỉ xây dựng nhiều hơn, mà cũng biết giữ lại những gì không thể xây lại như những mảng rừng xanh nguyên sinh, những không gian linh thiêng như Hồ Hoàn Kiếm v.v.

Xin giữ cho Hồ Hoàn Kiếm một khoảng thở. Xin giữ cho những cánh rừng còn xanh. Xin giữ cho trẻ em một nền giáo dục có đạo đức. Và xin giữ trong mỗi chúng ta một khu rừng đủ xanh để sự sống còn có nơi nương tựa.

Đó có lẽ là cách đẹp nhất để điểm tô cho rừng đẹp, để tô điểm cho đất nước: không chỉ bằng những gì chúng ta xây dựng bên ngoài, mà bằng những gì chúng ta chuyển hóa thật sự từ bên trong.

Sādhu! Sādhu! Sādhu! Lành thay! Lành thay! Lành thay! 🙏

— Tỳ kheo Tuệ Đức (Sư Rừng Gọi)

Pa-Auk Tawya Forest Meditation Center, Myanmar 

Ngày 10 tháng 9 năm 2026 (Mùa An cư Kiết hạ 2026)