Con đường Trung Đạo Đưa Tới Đường Thênh Thang và An Lạc Vững Bền
Đức Phật sau khi giác ngộ là bậc Chánh Đẳng Giác đã chỉ rõ rằng mọi khổ đau của con người đều bắt nguồn từ ba gốc rễ sâu nhất của tâm:
tham – sân – si.
Ba độc này giống như ba rễ cây lớn bám sâu trong đất tâm.
Từ đó mọc lên vô số cành nhánh của khổ đau:
lo lắng
bệnh tật
bất an
tranh chấp
và muôn vàn phiền não.
Trong ba gốc ấy, tham dục là điều dễ thấy nhất.
Và biểu hiện rõ ràng nhất của tham dục chính là dục ăn uống – thứ mà con người phải đối diện mỗi ngày.
Đói – một loại bệnh của thânKhi đói, thân trở nên khó chịu.
Các hành và cảm thọ liên tục sinh lên rồi diệt đi:
bồn chồn
khó chịu
yếu sức
run rẩy
tâm dao động.
Những cảm thọ ấy lên xuống như sóng.
Ta không thể điều khiển chúng theo ý mình.
Khi các hành – các cảm thọ lên xuống mà ta không làm chủ được,
không thể khiến chúng theo ý mình,
đó chính là khổ tối thượng của thân.
Nếu không hiểu cơ chế của thân – tâm, con người rất dễ trở thành nô lệ của cảm thọ, chạy theo ăn uống, hưởng thụ và tích lũy mà không bao giờ biết đủ.
Người tỉnh thức biết đủNgười thực hành chánh pháp dần nhận ra một điều rất sâu:
khổ không phải do thiếu ăn,
mà do tham muốn quá nhiều.
Vì vậy họ chọn sống một đời sống:
giữ giới thanh tịnh
ăn uống tiết độ
sống đơn giản
nuôi dưỡng chánh niệm.
Khi ăn uống vừa phải, cơ thể bắt đầu sử dụng nguồn dưỡng chất nội sinh đã tích trữ trong thân.
Thân được điều hòa.
Tâm dần lắng xuống.
Khi ấy, con người có không gian để nhìn lại tâm mình,
và bắt đầu chuyển hóa:
từ khuynh hướng tham dục
sang khuynh hướng ly tham.
Từ lối sống buông lung
sang sống chánh niệm – tỉnh thức – đơn giản – tự nhiên.
Đó chính là con đường Trung Đạo mà Đức Phật đã chỉ dạy sau khi thành đạo:
không buông lung theo dục lạc,
cũng không ép xác cực đoan,
mà sống tỉnh thức và biết đủ.
Một đời sống tự nhiên hơnKhi tham giảm bớt, đời sống trở nên:
đơn giản hơn
nhẹ nhàng hơn
tự nhiên hơn.
Ta không còn bị kéo đi bởi thói quen ăn uống, hưởng thụ hay tích lũy.
Thay vào đó, ta dành thời gian để:
quan sát tâm
hiểu rõ các cảm thọ
thấy sự sinh – diệt của thân và tâm.
Đó chính là con đường của tỉnh thức:
sống chậm lại để thấy nhiều hơn, sống tiêu thụ ít lại để khoẻ nhẹ hơn, bớt lại để sâu hơn.
Hạnh tu tối thượng: Nhẫn – Xả – Tâm quân bìnhTrong vô số pháp tu, hạnh tu cao quý nhất chính là:
Nhẫn – Xả – Tâm quân bình (Upekkhā).
Nhẫn giúp ta đi qua những khó chịu của thân và tâm.
Xả giúp tâm trở nên quân bình và bình đẳng.
Một tâm không còn:
kỳ thị
phân biệt
so sánh giàu nghèo
sang hèn.
Một tâm bình đẳng với mọi pháp.
Khi tâm như vậy, đời sống tự nhiên:
bớt bệnh
bớt khổ
bớt phiền não.
Lạc tối thượng – Niết-bàn ngay trong đời nàyKhi ba độc tham – sân – si dần lắng xuống,
trong tâm bắt đầu xuất hiện ba phẩm chất mới:
alobha – vô tham
adosa – vô sân
amoha – vô si.
Đây chính là ba gốc rễ của an lạc.
Khi ba độc vắng mặt, thân và tâm trở nên:
an ổn
nhẹ nhàng
thênh thang.
Sự an ổn vững bền ấy chính là lạc tối thượng.
Đó là Niết-bàn ngay trong đời sống này –
khi tâm không còn bị chi phối bởi tham dục, sân hận và si mê.
Con đường biết đủKhi con người biết:
sống đơn giản
ăn uống tiết độ
giữ giới thanh tịnh
nhìn lại tâm mình mỗi ngày
thì cuộc đời tự nhiên:
bớt khổ – bớt bệnh – bớt phiền não.
Thân nhẹ.
Tâm nhẹ.
Đời nhẹ.
Con đường ấy không ở đâu xa.
Nó bắt đầu từ:
một hơi thở chánh niệm
và một tâm biết đủ.
— Sư Rừng Gọi —
