Quan sát thái độ của công dân và xã hội trước nỗi đau của người khác cũng như với hành giả đầu đà là rõ ngay

Khi ta quan sát thái độ của công dân và xã hội trước nỗi đau của người khác – cũng như trước những hành giả đầu đà là thấy ngay chiều sâu văn hóa và mức độ trưởng thành nội tâm của công dân và của cộng đồng trong xã hội ấy. Quan sát không phải để phán xét, mà để thấy rõ tâm đang vận hành như thế nào.

Nếu một người dễ dàng hả hê khi một thành phố bị tàn phá, khi những gia đình phải rời bỏ quê hương, khi trẻ em phải chạy trốn giữa tiếng đạn bom…
thì điều đó không nói gì về cuộc chiến,
mà nói rất nhiều về tâm người đang nhìn.

Ký ức chiến tranh của chính chúng ta từng thấm bằng máu và nước mắt.
Nếu hôm nay ta vui mừng trước nỗi đau của người khác,
thì ký ức ấy còn giữ được ý nghĩa gì?

Đồng cảm không phải là chọn phe.
Đồng cảm chỉ là khả năng thấy rằng:
Ở bất kỳ phía nào, người chịu thiệt thòi nhất luôn là những thường dân vô tội.

Một bà mẹ Ukraine ôm con chạy khỏi vùng chiến sự
không khác gì những bà mẹ Việt Nam năm xưa bồng bế con qua những làn bom.
Lịch sử của chúng ta từng mong thế giới hiểu và chia sẻ với nỗi đau Việt Nam.
Hôm nay, mỗi công dân cũng có thể học cách chia sẻ với nỗi đau của người khác.

Một xã hội hay một quốc gia có thể giữ trung lập, có quyền bảo vệ lợi ích xã hội hay quốc gia ấy.
Nhưng một công dân thì luôn có trách nhiệm với thái độ và ngôn từ của mình.
Không phải vì chính trị,
mà vì tâm mình sẽ trở thành thế giới mình sống và là nghiệp mà công dân ấy mang theo suốt đời ở kiếp này cho đến nhiều kiếp sau.

Một người từng trân quý tự do
không nên vui mừng trước sự mất tự do của người khác.
Bởi khi lòng trắc ẩn bị lãng quên trong tiếng hò reo,
điều mất mát không chỉ là sự tử tế,
mà còn là chính những giá trị làm nên con người ấy.

Và cũng vậy, thái độ của ta trước những hành giả sống đời đầu đà – những người buông bỏ đến tận cùng,
tiếp nối hạnh nguyện Thích Ca bằng sự nhẫn nhục và thanh tịnh —
phản chiếu rất rõ tâm ta đang ở đâu, tâm đa đang lớn lên, mở rộng hay đang co lại. Tâm thức ta đang vận hành trên tầng sóng nào.

Nếu ta chế giễu điều giản dị,
khinh thường sự buông bỏ, xem hạnh đầu đà tích cực là “hạnh đầu đường” tiêu cực …
hay xem nhẹ đời sống phạm hạnh,
thì điều ta đánh mất không phải là họ,
mà là khả năng nhận ra điều cao thượng trong chính mình.

Quan sát như vậy, ta sẽ thấy rất rõ:
tương lai của một xã hội hay một đất nước
không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn,
mà từ tâm của từng công dân,
ngay trong khoảnh khắc này —
khi ta chọn thương – từ bi hay chọn thờ ơ – lãnh cảm,
chọn hiểu – trí tuệ hay chọn hả hê,
chọn mở lòng hay chọn quay đi.

Và khi nhìn sâu hơn, ta sẽ thấy:
thái độ và lựa chọn của mỗi công dân
không chỉ tạo nên một khoảnh khắc,
mà tạo nên hướng đi của chính công dân ấy và cả một cộng đồng.

Và chính thái độ và lựa chọn ấy
là dấu hiệu cho thấy công dân ấy, xã hội ấy, đất nước ấy đang đi về đâu.

– Tuệ Đức – Giữa thiên nhiên ngày 22/02/2026