1. Hoài nghi về Niết bàn
Từ ngàn xưa đến nay, Niết bàn luôn là một khái niệm gây hoài nghi:
– Có người nghĩ Niết bàn là hư vô, là “sau chết tắt thở thì mới có thể vào Niết Bàn”.
– Có người cho rằng Niết bàn là một cõi xa xôi, chỉ dành cho bậc thánh.
– Có người lại tưởng Niết bàn là một trạng thái siêu hình, không thể chạm tới.
Những hoài nghi ấy xuất phát từ thiếu trải nghiệm trực tiếp. Giống như người sa mạc chưa từng thấy tuyết, nghe nói về lạnh thì cho là chuyện hoang đường.
2. Niết bàn trong lời Phật dạy
Đức Thích Ca Mâu Ni đã nhiều lần khẳng định:
– Niết bàn không phải là hư vô, mà là sự chấm dứt khổ đau.
– Niết bàn không phải chỉ sau chết mới có, mà là an lạc ngay trong hiện tại.
– Niết bàn không phải là một nơi chốn, mà là trạng thái tâm: khi tham, sân, si đã lắng xuống, khi tâm không còn bị trói buộc bởi vô minh.
Trong Kinh Tương Ưng (Saṃyutta Nikāya), Đức Phật nói:
“Có Niết bàn, này các Tỳ kheo, và đó là sự an tịnh, sự thắng diệu, sự chấm dứt mọi hành, sự từ bỏ mọi ái, sự đoạn tận mọi khổ đau.”
3. Thực chứng Niết bàn khi đang sống
Niết bàn không phải là cái gì xa xôi. Nó có thể được thực chứng ngay khi đang sống, đang thở:
– Khi tâm buông bỏ tham ái, ta thấy nhẹ nhõm.
– Khi không còn sân hận, ta thấy an lạc.
– Khi kham nhẫn với mọi cảm thọ – cảm giác và trí tuệ chiếu sáng, ta thấy tự do.
Đó chính là Niết bàn hiện tại – không phải chờ đến sau chết, mà ngay trong từng hơi thở, từng bước đi.
4. Hoài nghi và vượt qua
Hoài nghi về Niết bàn là tự nhiên. Người chưa từng nếm trải sẽ nghĩ đó là hư vô.
Nhưng khi hành giả thực chứng, họ thấy rõ:
– Niết bàn là an lạc tối thượng.
– Niết bàn là tự do ngay trong đời sống này.
– Niết bàn là sự thật hiển lộ, không phải tưởng tượng.
5. Hạnh đầu đà và Niết bàn
Các bậc hành giả đầu đà – từ Mahākassapa thời Đức Phật, cho đến các bậc trưởng thượng Việt Nam như Đức Giáo chủ Trí Quảng, Đức Phó Pháp chủ Viên Minh – đều khen ngợi hạnh đầu đà là gần Niết bàn nhất.
Bởi vì khi sống đơn giản, buông bỏ, không dính mắc, thì tâm dễ dàng chạm tới sự an tịnh.
Đầu đà không phải cực đoan, mà là con đường trực tiếp đưa đến Niết bàn ngay bây giờ và tại đây!
Như Mahākassapa xưa kia, như các bậc trưởng thượng ngày nay, như người thương Rừng Gọi đã nhịn khô 7 ngày, như hành giả đầu đầu đà Minh Tuệ – tất cả đều là minh chứng rằng: hoài nghi chỉ là lớp sương mù, còn sự thật thì sáng rỡ ngay sau đó.
🌿 KỆ KẾT – NIẾT BÀN KHÔNG HƯ VÔ
Người đời tưởng hư vô,
Niết bàn sau chết mới.
Nhưng thực chứng sáng ngời,
An lạc ngay khi thở.
Buông tham, sân, si xuống,
Tâm tự do sáng trong.
Niết bàn không xa vời,
Hiển lộ giữa đời sống.
