Trong vô số pháp môn, vô số cách tu, vô số hình thức thực hành, Đức Phật vẫn luôn nhấn mạnh một điều rất rõ ràng:
Ngồi kiết già.
Đặt niệm trước mặt.
Tinh cần – tỉnh giác – chánh niệm.
Bhāvanā – tu tập tâm.
Tại sao?
1. Vì chỉ khi ngồi kiết già, thân mới bất động để tâm thấy sự thật
Đi, đứng, làm việc… đều có thể chánh niệm.
Nhưng để đoạn trừ lậu hoặc, tâm cần:
• sự ổn định tuyệt đối,
• sự liên tục không gián đoạn,
• sự gom lại thành một điểm,
• sự sáng suốt không bị thân kéo đi.
Tư thế kiết già là tư thế duy nhất:
• giữ cột sống thẳng,
• giữ hơi thở đều,
• giảm dao động thân,
• giúp tâm dễ nhất tâm (ekaggatā).
Đó là nền tảng của định và tuệ.
2. Vì bhāvanā không phải là “làm việc thiện” mà là “thấy sự thật”
Bhāvanā nghĩa là tu tập tâm, không phải:
• nghĩ thiện,
• làm thiện,
• tụng kinh,
• lễ bái,
• đi thiền hành.
Những điều đó hỗ trợ, nhưng không đột phá.
Bhāvanā là:
• gom tâm,
• giữ tâm,
• soi tâm,
• thấy danh–sắc,
• phá vô minh.
Chỉ khi ngồi kiết già, tâm mới đủ lực để xuyên thủng vô minh.
3. Vì “đặt niệm trước mặt” là cách duy nhất để phá vỡ ảo tưởng về cái tôi
Đức Phật dạy:
“Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā” – đặt niệm trước mặt.
Không nhìn ra ngoài.
Không chạy theo cảnh.
Không tìm kiếm điều gì khác.
Chỉ nhìn ngay nơi thân – thọ – tâm – pháp.
Đó là nơi vô minh ẩn nấp.
Đó là nơi tuệ giác bừng sáng.
4. Vì đi hay làm việc khác dễ tán loạn, không đủ lực đoạn trừ lậu hoặc
Đi thiền hành rất tốt.
Làm việc trong chánh niệm rất tốt.
Nhưng:
• thân vẫn chuyển động,
• tâm vẫn xử lý nhiều đối tượng,
• định không đủ sâu,
• tuệ không đủ bén.
Đi – đứng – làm việc → nuôi chánh niệm
Ngồi kiết già → đột phá giải thoát
Đức Phật không phủ nhận các pháp khác,
nhưng Ngài chỉ rõ con đường thẳng tắt.
5. Vì Đức Phật thành đạo trong tư thế kiết già
Ngài không đi.
Không đứng.
Không nằm.
Không làm việc.
Ngài ngồi kiết già,
đặt niệm trước mặt,
quán danh–sắc,
và phá vỡ vô minh.
Đó là mẫu mực cho tất cả hành giả.
6. Vì Mahā‑Gosiṅga xác nhận điều này một cách dứt khoát
Trong rừng Mahā‑Gosiṅga, Đức Phật không nói:
• ai đi đẹp nhất,
• ai tụng hay nhất,
• ai làm việc giỏi nhất.
Ngài nói:
“Rừng Gosiṅga đẹp nhất khi có một vị Tỳ‑khưu ngồi kiết già, lưng thẳng, chánh niệm vững chắc, quyết đoạn trừ lậu hoặc.”
Đó là tuyên bố rõ ràng nhất về pháp hành thẳng tắt.
7. Vì kiết già là tư thế duy nhất rèn luyện ba-la-mật mạnh nhất
Khi ngồi:
• đau → thấy đau
• nóng → thấy nóng
• vọng tưởng → thấy vọng tưởng
• khó chịu → thấy khó chịu
Không chạy trốn.
Không đổi tư thế.
Không tìm dễ chịu.
Đó là:
• Khanti – Nhẫn nhục
• Viriya – Tinh tấn
• Upekkhā – Xả
Không tư thế nào rèn luyện mạnh bằng ngồi kiết già.
8. Vì kiết già là tư thế duy nhất đưa đến định – tuệ – giải thoát
Tóm lại:
• Đi → chánh niệm
• Đứng → chánh niệm
• Làm việc → chánh niệm
• Nằm → dễ hôn trầm
• Ngồi kiết già → định sâu → tuệ sinh → lậu hoặc diệt
Đó là lý do Đức Phật nhấn mạnh:
“Ngồi kiết già, đặt niệm trước mặt, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm.”
Đó là con đường thẳng tắt.
Đó là con đường của bậc trí.
Đó là con đường của người muốn giải thoát thật sự.
