ĐẶT XUỐNG ĐỂ TÂM BÌNH AN

Deva hay Peta — ánh sáng hay bóng tối, ta đang nuôi lớn điều gì trong chính mình?

Vậy thì đặt xuống thôi. Khó đấy! Nhưng có những thứ, nếu đủ tỉnh thức để đặt xuống, ta sẽ nhận ra rằng bình an vốn không ở đâu xa. Nó bắt đầu ngay từ khoảnh khắc ta không còn tiếp tục nuôi dưỡng những gì làm tâm mình bất an.

Cái khổ của con người là ta được sinh ra với đầy đủ mọi cung bậc cảm xúc. Ta biết thương, biết ghét, biết vui, buồn, giận hờn, tổn thương, ham muốn và sợ hãi. Nhưng cũng vì có cảm xúc nên ta rất dễ trở thành kẻ bị cảm xúc dẫn đi. Ta tưởng mình đang sống, nhưng nhiều khi chỉ đang phản ứng: một lời nói làm ta nổi giận, một sự từ chối làm ta đau, một người không như ý khiến cả ngày trở nên nặng nề.

Rồi ta phải học lại một điều tưởng như rất đơn giản: Có cảm xúc, nhưng không nhất thiết phải trở thành nô lệ của cảm xúc.

Tỉnh thức không phải là chai lỳ hay đánh mất cảm xúc. Tỉnh thức là thấy cảm xúc đang có mặt, nhận biết nó, ôm ấp nó, rồi lựa chọn cách mình đáp lại. Như bông hoa hướng dương luôn kiên định hướng về mặt trời, người tu học cũng tập hướng tâm mình về phía ánh sáng: hướng về điều lành, lòng từ bi, trí tuệ và sự bình an.

1. Deva và Peta trong chính một con người

Trong giáo lý, Deva (Chư Thiên) và Peta (Ngạ quỷ) là những cảnh giới khác nhau. Nhưng quán chiếu trên bình diện thực hành, ta dùng hình ảnh ấy để nhìn lại chính mình. Bởi trong một con người cũng có lúc rất sáng, có lúc rất tối.

Có khi ta rộng lượng, nhường nhịn, tha thứ và bao dung — đó là lúc phần Deva thánh thiện đang được nuôi lớn. Nhưng cũng có khi ta tham lam, sân hận, hơn thua, đố kỵ, muốn làm tổn thương người khác chỉ vì cái tôi bị chạm đến — đó là lúc khuynh hướng Peta đói khát, tăm tối đang trỗi dậy thiêu đốt thân tâm.

Vì vậy, cuộc chiến quan trọng nhất của đời người không phải là chiến thắng một ai ngoài kia, mà là chiến thắng bóng tối trong chính mình. Không phải bằng sự đàn áp hay căm ghét bản thân, mà bằng sự thanh lọc. Nhận ra tham thì bớt tham. Nhận ra sân thì bớt sân. Nhận ra một thói quen đang kéo mình xuống thì nhẹ nhàng đặt nó xuống.

Cứ như vậy, ánh sáng được làm cho sáng thêm. Điều thánh thiện lớn lên, điều thấp hèn yếu dần. Cho đến một lúc, ta không cần phải “cố gắng” trở thành một người bình an nữa, mà ta bắt đầu sống bằng chính sự bình an ấy.

2. Thanh lọc không chỉ là chuyện của Tâm

Muốn tâm nhẹ, thân cũng cần được nuôi dưỡng theo hướng nhẹ.

Người bước vào con đường tu tập không nhất thiết phải tìm thức ăn thật ngon, mà là ăn lành, ăn vừa đủ, ăn với chánh niệm và biết dừng đúng lúc. Những món ăn công nghiệp cầu kỳ, chứa đầy hóa chất thường được tạo ra để kích thích vị giác, khiến ta muốn tìm thêm cảm giác thô trược. Nhưng cái ngon của đầu lưỡi không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với cái lành cho đời sống tu tập.

Một lối sống quá nhiều kích thích, ăn uống quá độ, rượu chè, vui chơi thâu đêm… rất dễ làm tâm trở nên tán loạn, hôn trầm và khó an trú. Ăn để nuôi thân, ăn để có sức hành trì, ăn để thân nhẹ tâm sáng. Thức ăn càng đơn giản, tâm càng dễ trở về với điều căn bản. Không phải cứ món ngon là xấu, nhưng người biết tu sẽ dần hiểu: Không phải cái gì mình thích cũng nhất thiết phải đưa vào thân và tâm. Biết đủ cũng là một hình thức thanh lọc.

3. Thức ăn của người hướng về dòng Thánh

Có thức ăn nuôi thân, cũng có thức ăn nuôi tâm. Đừng chỉ hỏi: “Hôm nay ăn món gì?”, mà hãy tự hỏi: “Hôm nay tâm mình đang ăn gì?”

Đang ăn giận dữ hay từ bi? Đang ăn những kích thích vô tận hay đang nuôi dưỡng sự tỉnh thức? Đang ném tâm vào những cuộc vui náo loạn như nhậu nhẹt, hát hò bét nhè, hay đang nếm trải sự tĩnh lặng của thiền?

Người hành trì dần biết từ chối những kích thích thô thiển để nuôi dưỡng mình bằng những “thức ăn” tinh tế của bậc Thánh:

• Tư niệm thực: Nuôi dưỡng đời sống bằng chí hướng cao đẹp và tâm nguyện thiện lành.
• Thiền duyệt thực: Niềm vui an tịnh có được từ sự định tâm và hành thiền.
• Pháp hỷ thực & Pháp lạc thực: Sự hoan hỷ, nhẹ nhàng và an lạc sâu thẳm khi thấu hiểu và sống đúng với Chánh pháp.

Có những cuộc vui làm ta cười rất lớn nhưng sau đó tâm càng trống rỗng. Cũng có những giờ phút rất tĩnh lặng, không ồn ào hưởng thụ, nhưng bên trong lại có một niềm vui vô bờ. Người đang thanh lọc sẽ dần nhận ra sự khác nhau ấy.

Rồi sẽ đến lúc ta không còn muốn nuôi Peta nữa…

Không cần phán xét ai là thiên thần, ai là ác quỷ ngoài kia. Điều quan trọng không phải là quá khứ ta từng tăm tối thế nào, mà là từ giây phút này, ta chọn nuôi ánh sáng hay tiếp tục nhượng bộ bóng tối.

Một ý nghĩ lành. Một lời nói tử tế. Một bữa ăn giản dị. Một lần dừng lại trước cơn giận. Một thời thiền nghiêm túc. Một lần biết buông điều mình từng cố giữ… Mỗi lần như vậy, ta đang đặt xuống một chút.

Bình an không phải là có được tất cả những gì mình muốn. Bình an là không còn cần ôm giữ quá nhiều thứ để mới thấy mình bình an.

Vậy thì…

Đặt xuống thôi.

Đặt xuống tham sân. Đặt xuống hơn thua. Đặt xuống những cuộc vui tán loạn. Đặt xuống thức ăn độc hại cho cả thân và tâm.

Nhẹ nhàng quay về với những gì làm mình sáng hơn, lành hơn, tỉnh hơn và tự do hơn.

Như hoa hướng dương quay về phía mặt trời.

Như người tu quay về với Chánh pháp.

Như chính tâm mình, sau bao năm đi xa, cuối cùng cũng biết đường trở về.

Tuệ Đức (Sư Rừng Gọi, sáng lập Rừng Gọi và liệu pháp 7T)