KHI DÒNG NƯỚC ẬP ĐẾN, NGƯỜI TA MỚI HIỂU GIÁ TRỊ CỦA CÁNH RỪNG

“Không ai trân trọng người chiến binh cho đến khi kẻ thù đã đứng ngay trước cổng.”

Có những câu nói đọc qua chỉ thấy hay. Nhưng có những lúc, một biến cố xảy ra khiến ta chợt hiểu được chiều sâu của nó.

Những ngày qua, Việt Nam lại phải đối diện với mưa lũ, lũ quét và sạt lở ở nhiều địa phương. Từ đầu năm 2026, thiên tai, đặc biệt là lũ ống, lũ quét và sạt lở đất, đã được ghi nhận gây 52 người chết và mất tích, 80 người bị thương, 173 nhà sập đổ và hơn 23.200 ngôi nhà bị hư hỏng. Riêng trong đợt mưa lũ tháng 8, hàng nghìn hộ dân đã phải sơ tán khỏi những khu vực nguy hiểm.

Đó không còn là những con số vô cảm. Đằng sau mỗi con số là một mái nhà, một gia đình, một người cha, một người mẹ, một đứa trẻ và một cuộc đời.

Và khi những hình ảnh đau lòng ấy còn chưa nguôi, ngày 26/8/2026 cách đây mới 2 ngày, một thảm họa đặc biệt nghiêm trọng lại xảy ra tại khu vực biên giới Trung Quốc – Nepal (Khu vực trung tâm đầu tư thủy điện lớn nhất của Trung Quốc ở Nepal). Lũ quét và dòng bùn đá sau sự cố sụp đổ băng đá ở vùng núi Himalaya đã cuốn trôi đường sá, cầu cống, nhà cửa và cơ sở hạ tầng; hàng trăm người đã thiệt mạng và hơn một nghìn người được báo cáo mất tích. Công tác cứu hộ vẫn đang tiếp diễn và số liệu còn tiếp tục được cập nhật.

Những gì đang xảy ra ở Việt Nam, rồi ở Trung Quốc và Nepal, v.v. một lần nữa nhắc chúng ta: Thiên nhiên không phải là một khái niệm xa xôi. Khi những cân bằng của tự nhiên bị phá vỡ hoặc khi những hiểm họa cực đoan xảy ra, con người ở dưới chân núi, bên những dòng sông và vùng hạ lưu sẽ là những người trực tiếp hứng chịu.

1. Tiếng Nói Từ Sớm Cho Những Mối Nguy Về Rừng Và Nước

Sư đã từng nhìn thấy điều này từ rất lâu. Khi câu chuyện thủy điện Đồng Nai 6 và 6A còn chưa trở thành một vấn đề được nhiều người quan tâm, Sư đã lên tiếng.

Điều Sư nhìn thấy khi ấy không chỉ là một dự án, cũng không chỉ là vài trăm héc-ta rừng như trong bản đánh giá tác động môi trường (EIA) trình duyệt, mà là mối quan hệ sống còn giữa rừng – nước – đất – dòng chảy – khí hậu – hệ sinh thái – vùng hạ lưu – và con người. Sư đã nhìn thấy rằng một cánh rừng không đơn giản chỉ là những thân cây đứng trên mặt đất, mà là một phần của hệ thống giữ nước, giữ đất, điều hòa dòng chảy, lá phổi xanh, lá chắn diệu kỳ và bảo vệ sự sống phía dưới nó.

Vì vậy, Sư đã lên tiếng. Không phải vì muốn chống lại một ai. Không phải vì muốn trở thành người nổi tiếng. Càng không phải vì mong một ngày nào đó có người quay lại nói: “Ngày ấy Sư đã đúng.”

Sư lên tiếng vì tin rằng nếu một nguy cơ liên quan đến sự sống đã được nhìn thấy thì cần phải nói ra, dù lúc ấy có được nhiều người ủng hộ hay không.

2. Hành Trình Trách Nhiệm Không Chỉ Bằng Lời

Sự lên tiếng ấy chưa bao giờ chỉ dừng lại ở những bài viết hay lời cảnh báo chung chung. Đó là một quá trình dấn thân bằng trách nhiệm trọn vẹn với thực tại.

Còn nhớ năm 2018, khi xảy ra sự cố ngộ độc sữa học đường tại một trường tiểu học ở Đồng Nai, chính Sư đã đứng ra tự tay viết đơn thư kiến nghị, phân tích nguyên nhân và gửi những đề xuất giải pháp thiết thực để bảo vệ sức khỏe, an toàn cho các em nhỏ lên tận các cơ quan chức năng cao nhất. Công văn số 308/BDN ngày 24/7/2018 của Ban Dân nguyện thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển đơn kiến nghị của công dân Nguyễn Huỳnh Thuật đến Bộ trưởng Bộ Y tế và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chính là một dấu mốc nhỏ cho thấy: Khi thấy điều bất hợp lý tổn hại đến sự sống, người có trách nhiệm không thể làm ngơ, mà phải dấn thân hành động đến cùng bằng tất cả sự minh bạch và tâm huyết.

3. Sự Thật Về Những Lời Cảnh Báo

Có những lời cảnh báo chỉ được hiểu sau khi biến cố xảy ra:

• Khi trời vẫn xanh, người cảnh báo về một cơn bão dễ bị xem là bi quan.

• Khi dòng sông vẫn hiền hòa, người nói về nguy cơ lũ dữ dễ bị cho là lo xa.

• Khi cánh rừng vẫn còn xanh, người nói về nguy cơ mất rừng có thể bị hỏi: “Có gì mà phải lo?”

Nhưng khi nước đã cuốn nhà cửa… khi đất đá đã vùi lấp đường đi… khi một gia đình không còn người thân… khi những người sống sót đứng giữa đống đổ nát… thì lúc ấy người ta mới hiểu giá trị của sự phòng ngừa. Cũng như người ta chỉ hiểu giá trị của người bảo vệ khi nguy hiểm đã đứng ngay trước cửa.

Nhưng xin đừng hiểu sai, điều này không có nghĩa rằng người từng cảnh báo thì luôn đúng về mọi thứ. Thiên nhiên vô cùng phức tạp. Lũ lụt và sạt lở có thể liên quan đến nhiều yếu tố đan xen: mưa cực đoan, địa hình, biến đổi khí hậu, địa chất, thay đổi sử dụng đất, mất rừng, quy hoạch, hạ tầng và cách con người can thiệp vào hệ thống sông suối.

Vì vậy, điều cần thiết không phải là tìm một người để nói “Tôi đã đúng”. Điều cần thiết là sau mỗi thảm họa, con người phải học được điều gì đó để lần sau ít người phải chết hơn. Nếu hôm nay chúng ta chỉ thương tiếc người đã mất mà ngày mai lại tiếp tục làm những điều làm gia tăng rủi ro, thì lòng thương ấy vẫn chưa đi đến tận cùng.

4. Sư Không Mong Được Công Nhận

Có những người phải lên tiếng khi chưa ai muốn nghe: một người sống kỷ luật bị xem là quá nghiêm khắc, một người chuẩn bị cho hiểm nguy bị xem là lo xa, một người bảo vệ rừng bị xem là cản trở phát triển.

Nhưng sự bình yên của hôm ngày hôm nay không bảo đảm cho sự an toàn của ngày mai. Một xã hội trưởng thành không phải là xã hội không có người cảnh báo, mà là xã hội biết lắng nghe những cảnh báo có căn cứ, biết kiểm chứng, biết đối thoại và biết điều chỉnh khi thực tế cho thấy cần phải điều chỉnh.

Sư không mong được công nhận. Sư chỉ mong một điều:

“Ngày ấy, chúng ta đã nghe nhau đủ sớm để hôm nay không phải chứng kiến thêm những gia đình mất người.”

Nếu một cánh rừng có thể góp phần giữ nước, nếu một hệ sinh thái có thể giảm rủi ro cho vùng hạ lưu, nếu một lời cảnh báo hay kiến nghị có thể cứu được một sinh mạng… thì lên tiếng và hành động là điều nên làm, dù lúc ấy có gặp bao nhiêu trắc trở hay hiểu lầm.

5. Ý Nghĩa Thực Sự Của “Người Chiến Binh”

Người phụng sự không nhất thiết phải là một “chiến binh” mang gươm giáo. Có khi chỉ là một người đứng trước dòng nước hay một trang giấy trắng để nói lên sự thật vì bảo vệ cộng đồng.

Nhưng với Rừng Gọi, chữ “chiến binh” còn có một nghĩa cốt lõi hơn nữa. Đó là người dũng cảm chiến thắng chính mình.

Muốn bảo vệ thiên nhiên bên ngoài, trước hết phải học cách vượt thắng những giằng xé bên trong: vượt qua sự nuông chiều, vượt qua dục vọng, vượt qua sự bám víu, vượt qua cái đói, cái khát và những phản ứng bản năng của thân tâm. Không phải để chiến đấu với chính cơ thể mình, mà để hiểu thân, hiểu tâm và làm chủ đời sống của mình bằng tỉnh thức.

Khi một người ngày càng tự do hơn trước những tham đắm của chính mình, người ấy mới có đủ sự vững chãi để bước giữa dòng đời mà không bị quật ngã bởi bất kỳ sóng gió hay thị phi nào. Đó là người chiến binh chiến thắng sự vô minh và tham ái trong chính mình.

Đừng đợi đến khi nước dâng tới cửa mới hiểu giá trị của cánh rừng. Đừng đợi đến khi mất đi một người thân mới hiểu giá trị của sự phòng ngừa. Đừng đợi đến khi thảm họa xảy ra mới bắt đầu lắng nghe những tiếng nói cảnh báo.

Bởi vì có những thứ một khi đã mất thì không thể dùng tiền để mua lại: một cánh rừng nguyên sinh, một dòng sông lành, một mái nhà, và một sinh mạng.

Cứu rừng không chỉ là cứu cây. Giữ rừng là giữ nước. Giữ nước là giữ đất. Giữ đất là giữ sinh kế. Và sau cùng, là góp phần giữ sự sống của con người.

Rừng Gọi — Hiểu và Thương để cùng nhau sống tỉnh thức, vì sự sống hôm nay và tương lai con cháu chúng ta như sư cũng đã lan toả tại FB cá nhân. 🙏

Tuệ Đức – Sư Rừng Gọi

P.S.: Khu vực biên giới Trung Quốc – Nepal vừa bị thảm hoạ lũ quét kinh hoàng hôm 26/08/2026 chính là khu vực trung tâm đầu tư thủy điện lớn nhất của Trung Quốc ở Nepal, bao gồm hàng loạt đập thuỷ điện do các nhà thầu Trung Quốc xây dựng.